Journal of Islamic Mysticism

fa نور سیاه در تفاسیر عرفانی قرآن کریم؛ از حضور به محو Black Light in Mystical Qur’anic Exegeses: From Presence to Annihilation تصوف و عرفان تصوف و عرفان پژوهشي Research نور در قرآن کریم مفهومی کلیدی است که با معانی متعددی چون هدایت، رحمت، علم، و تجلی مرتبط است. مهم‌ترین آیه‌ای که به‌صراحت به این مفهوم اشاره دارد، آیه ۳۵ سوره نور است که از دیرباز موضوع تأمل تفسیری و عرفانی بوده است. مفسران عرفانی با نگاهی باطنی به مفهوم نور، تفسیرهای متفاوت و گاه پارادوکسیکالی از نور ارائه کرده‌اند. یکی از این برداشت‌ها، مفهوم «نور سیاه» است؛ تعبیری که در نگاه اول متناقض‌نماست اما در معنای اصطلاحی، به شدّت نور و فنا شدن سالک در برابر انوار ذات الهی اشاره دارد و در نگاه تفاسیر عرفانی، این مفهوم از معنای ظاهری فراتر رفته و ابعاد رمزی و شهودی به خود گرفته است. این مفهوم کمترشناخته‌شده اما بنیادین، در آثار عارفانی همچون ابن‌عربی، نجم‌الدین کبری، روزبهان بقلی و دیگران نمود یافته و به مرتبه‌ای از سلوک عرفانی اشاره دارد که در آن سالک با انوار شدید الهی چنان مواجه می‌شود که عقل و نفس در آن محو می‌گردند. این نور، به‌رغم نامش، نشانه‌ای از حضور پرشدت حق و آغاز حیرت عرفانی است، نه ظلمت جهل؛ بلکه این تاریکی آگاهی شهودی و عبور از مرزهای درک عقلانی می‌باشد. این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی، می‌کوشد جایگاه معرفتی نور سیاه را در تفاسیر عرفانی قرآن کریم بررسی کرده و نشان دهد که چگونه عرفا با عبور از معناهای متعارف و ورود به لایه‌های شهودی و رمزی، مفاهیم بدیعی همچون نور سیاه را به منظور بیان تجربه ‌های سلوکی عمیق‌تر خلق کرده‌اند. Light is a key concept in the Holy Qur’an, associated with multiple meanings such as guidance, mercy, knowledge, and manifestation. The most significant verse that explicitly refers to this concept is verse 35 of Sūrat al-Nūr, which has long been a subject of exegetical and mystical reflection. Mystical commentators, adopting an esoteric approach to the concept of light, have offered different and at times paradoxical interpretations of it. One of these readings is the concept of “Black Light”—a term that appears paradoxical at first glance, yet in its technical sense refers to the intensity of light and the seeker’s annihilation before the divine lights. In the view of mystical exegeses, this concept transcends its literal meaning and acquires symbolic and intuitive dimensions. Though little known, this fundamental concept is manifested in the works of mystics such as Ibn ʿArabī, Najm al-Dīn Kubrā, Rūzbihān Baqlī, and others, and refers to a stage of mystical wayfaring in which the seeker so encounters the intense divine lights that intellect and the self (nafs) are effaced within them. Despite its name, this light is not a sign of the darkness of ignorance, but rather evidence of the intense presence of the Real and the beginning of mystical bewilderment; indeed, this darkness is an intuitive consciousness and a passage beyond the limits of rational apprehension. Adopting an analytical-descriptive approach, this article seeks to examine the epistemological status of Black Light in the mystical exegeses of the Holy Qur’an and to demonstrate how the mystics, by moving beyond conventional meanings and entering intuitive and symbolic layers, have created novel concepts such as Black Light in order to express their deeper experiential (sulūkī) insights. نور, حضور, نور سیاه, تفسیر عرفانی, قرآن کریم, محو , فنا. Light, Presence, Black Light, Mystical Exegesis, Qur’an, Effacement, Annihilation. 96 110 http://erfanmag.ir/browse.php?a_code=A-10-1618-2&slc_lang=fa&sid=1 Khadijeh Khosroshahi خدیجه خسروشاهی khadijeh.khosroshahi@iau.ac.ir 10031947532846005665 0009-0004-4597-3436 No Islamic Azad University, Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) Mahmoudreza Esfandiar محمودرضا اسفندیار Mr.Esfandiar@iau.ac.ir 10031947532846005666 10031947532846005666 Yes Islamic Azad University, Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) Jamshid Jalali Sheyjani جمشید جلالی شیجانی J.Jalali@iau.ir 10031947532846005667 10031947532846005667 No Islamic Azad University, Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)